Đăng ký khai sinh là quyền cơ bản của mỗi trẻ em khi sinh ra và là nghĩa vụ pháp lý của người mẹ. Tuy nhiên, trong thực tế tư vấn pháp lý, chúng tôi ghi nhận không ít trường hợp các mẹ đơn thân gặp hoang mang, vướng mắc, thậm chí bị cơ sở hộ tịch gây khó khăn khi làm giấy khai sinh cho con chỉ vì không có Giấy chứng nhận kết hôn.
Nhằm giúp các mẹ đơn thân nắm rõ quyền lợi và thực hiện thủ tục nhanh chóng, đúng quy định, bài viết dưới đây sẽ giải đáp toàn bộ khía cạnh pháp lý liên quan đến việc đăng ký khai sinh cho con theo họ mẹ.
I. Căn cứ pháp lý áp dụng
Thủ tục đăng ký khai sinh cho con của mẹ đơn thân được điều chỉnh trực tiếp bởi các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành sau đây:
- Luật Hộ tịch 2014 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2016).
- Bộ luật Dân sự 2015 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2017).
- Nghị định 123/2015/NĐ-CP ngày 15/11/2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hộ tịch.
II. Mẹ đơn thân có được làm Giấy khai sinh cho con không?
Mẹ đơn thân hoàn toàn có quyền đăng ký Giấy khai sinh cho con theo đúng quy định pháp luật.
Theo quy định tại Điều 15 Luật Hộ tịch 2014, cha hoặc mẹ có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho con trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày sinh bé. Trường hợp cha, mẹ không thể đăng ký khai sinh cho con thì ông hoặc bà hoặc người thân thích khác hoặc cá nhân, tổ chức đang nuôi dưỡng trẻ em có trách nhiệm đăng ký khai sinh cho trẻ em. Pháp luật Việt Nam bảo hộ quyền được khai sinh của mọi trẻ em mà không phân biệt cha mẹ có đăng ký kết hôn hay không.
Trường hợp mẹ đơn thân đăng ký khai sinh cho con sẽ được xử lý theo diện trẻ chưa xác định được cha:
- Họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của con: Được xác định theo thông tin của mẹ đẻ.
- Thông tin về người cha: Phần ghi thông tin về cha trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh của trẻ sẽ để trống.
- Quy định về họ của con: Căn cứ Điều 26 Bộ luật Dân sự 2015 và Điều 4 Nghị định 123/2015/NĐ-CP, việc con mang họ mẹ trong trường hợp chưa xác định được cha đẻ là hoàn toàn đúng căn cứ pháp lý.
Lưu ý pháp lý quan trọng: Việc cán bộ tư pháp – hộ tịch tại UBND cấp xã từ chối tiếp nhận hồ sơ đăng ký khai sinh cho con của mẹ đơn thân với lý do “không có Giấy chứng nhận kết hôn” hay “không có thông tin người cha” là trái quy định pháp luật. Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm tiếp nhận và làm thủ tục khai sinh cho trẻ theo đúng quy định.
III. Hồ sơ làm Giấy khai sinh cho con mẹ đơn thân gồm những gì?
Để quá trình làm việc với cơ quan có thẩm quyền diễn ra thuận lợi, mẹ đơn thân cần chuẩn bị đầy đủ 01 bộ hồ sơ bao gồm các giấy tờ sau:
1. Giấy tờ phải nộp (bản chính)
- Tờ khai đăng ký khai sinh (theo mẫu quy định).
- Giấy chứng sinh do cơ sở y tế (bệnh viện, trung tâm y tế, nhà hộ sinh) cấp.
- Trường hợp không có Giấy chứng sinh: Nộp văn bản của người làm chứng xác nhận về việc sinh.
- Trường hợp không có người làm chứng: Phải có Giấy cam đoan về việc sinh.
2. Giấy tờ phải xuất trình
- Giấy tờ tùy thân của mẹ: Trình bản chính Căn cước công dân (CCCD), Thẻ căn cước hoặc Hộ chiếu còn giá trị sử dụng để chứng minh nhân thân.
- Giấy tờ chứng minh nơi cư trú: Giấy xác nhận thông tin cư trú hoặc thông tin cư trú được xác thực qua tài khoản định danh điện tử VNeID của mẹ.
IV. Giải đáp các tình huống vướng mắc thực tế
1. Muốn ghi tên cha vào Giấy khai sinh của con thì phải làm sao?
Trường hợp người cha đẻ muốn nhận con và thể hiện thông tin trên Giấy khai sinh, tại thời điểm đăng ký khai sinh, UBND cấp xã sẽ kết hợp giải quyết đồng thời 2 thủ tục:
- Thủ tục đăng ký nhận cha, mẹ, con.
- Thủ tục đăng ký khai sinh cho trẻ.
Sau khi hoàn tất thủ tục nhận con, Giấy khai sinh của trẻ sẽ có đầy đủ thông tin của cả cha và mẹ.
2. Phải làm gì khi cán bộ tư pháp – hộ tịch từ chối giải quyết?
Nếu gặp trường hợp cán bộ hộ tịch gây khó khăn hoặc từ chối tiếp nhận hồ sơ với lý do thiếu giấy đăng ký kết hôn, người mẹ cần thực hiện:
- Trình bày rõ căn cứ pháp lý tại Khoản 2 Điều 15 Nghị định 123/2015/NĐ-CP.
- Nếu vẫn bị từ chối, yêu cầu cán bộ lập văn bản trả lời lý do từ chối tiếp nhận.
- Làm Đơn khiếu nại gửi đến Chủ tịch UBND cấp xã nơi nộp hồ sơ để yêu cầu giải quyết theo đúng thẩm quyền.